Thập kỷ 1980s, khi Việt Nam đa số dân còn ăn bo bo, ăn cơm độn khoai mỳ trộn bông cỏ thì hà tiện là một việc mà hầu như mọi người phải thực hiện. Nó được mặc định như việc chúng ta phải đeo khẩu trang khi đi ra đường trong thời dịch bệnh virus trung khửa hiện nay.
Hà tiện là gì vậy? Hà tiện có nghĩa như tiết kiệm nhưng hà tiện mang tính bi quan, bị động, ép buộc và tư tưởng tiêu cực nhiều hơn là tích cực.
Vì cuộc sống quá khó khăn nên dân chúng xài bất cứ thứ gì cũng phải hà tiện. Lời nói cũng phải hà tiện. Nói năng xả láng, không đúng chỗ là gặp khó với nhà cầm quyền ngay. Các thế hệ trẻ sau này có thể không bao giờ tưởng tượng nổi những khó khăn lạ lùng này. Đó là điều may mắn.
Gia đình tôi đến lập nghiệp sinh sống ở khu kinh tế mới sát bên nách Saigon. Đạp xe chừng hơn hai tiếng là đến Chợ Lớn. Khi mới đến, vùng này hoang vu, thưa thớt, chỉ có cỏ năng. Đó là một vùng rộng lớn phèn lầy. Ban ngày nắng đốt rát da, người đen như cành củi cháy. Ban đêm lắng nghe những bản dạ khúc của đất trời, côn trùng và muỗi, buồn thê thảm.
Cái quý nhất ở mảnh đất này không phải là vàng hay kim cương hay đô la, mà là nước. Nước hiếm và quý nên nhà nào cũng hà tiện nước, chỉ được dùng để uống và nấu ăn.
Người ta tích trữ nước mưa trong những cái lu để dùng vào sáu tháng mùa khô. Khi hết nước mưa thì đi mua nước máy, từng thùng một. Từ chỗ nhà tôi đến chỗ mua nước khoảng ba cây số. Tôi treo hai thùng nước phía sau xe đạp, mỗi chiều tối vài chuyến. Nhiều lúc trên đường chở nước về, có người hỏi mua lại. Tôi bán kiếm lời. Mười lăm tuổi đã bán nước.
Vì sống ở vùng đất khô cằn thiếu nước như vậy nên tôi mau chóng quen dần với cách sống hà tiện nước. Nó trở thành bản năng sinh tồn.
Cái thói quen hà tiện nước này vẫn theo tôi suốt đến bây giờ. Ví dụ, khi tắm, tôi thường giữ nước lại để sau đó dội bồn cầu. Tôi thấy người Nhật họ làm lavabo chảy vào thùng chứa bồn cầu. Thật hay.
Có lần tôi lên núi Bà Tây Ninh, thấy các vị tu sống trên đó dùng một đoạn ống dẫn nước suối cho chảy ra mà không tắt đi. Tôi nghĩ trong đầu, sao phí vậy ta.
Mùa hè năm 2018, trong chuyến Huê Kỳ đường bộ ký, tui tận mắt thấy nhiều khách sạn họ luôn ghi mấy chữ nhắc nhở khách tiết kiệm nước. Thật hay. Ở khách sạn, tôi chỉ dùng một chiếc khăn nhỏ của tôi để tắm. Khi tôi đi rồi, có một số khách sạn gửi email cảm ơn, họ không quên cảm ơn tôi việc tiết kiệm nước!
Mùa đông năm 2019, trong chuyến đi cày xứ Âu, ở khách sạn, một người dọn phòng không nhịn được thắc mắc, đã hỏi tôi, rằng tại sao cô ấy không thấy tôi dùng bất cứ cái khăn nào của khách sạn. Cô ấy cũng không thấy những cái khăn nào của tôi, ngoại trừ một cái khăn nhỏ kích thước 30cm X 40cm. Tôi trả lời với cô ấy rằng tôi quen với lối sống đơn giản và hà tiện nước. Tôi cũng không quên dặn cô ấy rằng không cần dọn phòng của tôi. Cô ấy tròn xoe mắt nhìn tôi một cách lạ lùng, chắc ông này từ trong rừng mới ra và không biết tắm!
Tôi không biết cách sống hà tiện nước của tôi có ích lợi được gì cho mẹ thiên nhiên không. Điều đó quan trọng đối với tôi. Đơn giản là vì tôi luôn quan niệm, “Đời cha ăn mặn, đời con khát nước.”
Dù ai nghĩ gì, tôi vẫn là một kẻ hà tiện, hà tiện nước.
Saigon, 23.07.2021
