Quê tôi, Cùa, là một thung lũng miền trung du, được bao bọc bởi trùng trùng điệp điệp núi non kỳ vĩ. Vùng đất này trù phú với nhiều loại cây trái rất ngon, như mít, chuối, mãng cầu, bơ, lekima, dâu, tiêu, chè, cà phê… Ở đây có những cánh đồng lúa dọc theo những con suối nhỏ nước trong vắt, mát lạnh.
Thung lũng này vào năm 1885 cũng là nơi vua Hàm Nghi và ông Tôn Thất Thuyết lập sơn phòng Tân Sở và ra Chiếu Cần Vương, chống Pháp. Đó cũng là lý do tại sao nơi đây vẫn còn rất nhiều gia đình là hậu duệ của những người yêu nước, theo vua Hàm Nghi.
Mùa hè đỏ lửa năm 1972, bom đạn đan nhau trên trời như lưới và rơi xuống như mưa. Mùa hè ở Quảng Trị nắng nóng như thiêu đốt. Những cơn gió Lào quét qua đây càng làm cho cái nóng tựa lửa ở đại lộ kinh hoàng trở nên khủng khiếp hơn.
Gia đình tôi, gia đình ngoại tôi và nhiều gia đình trong vùng này phải bỏ nhà đi lánh nạn. Hàng ngàn hàng ngàn người lũ lượt chạy về phía nam, gương mặt hoảng loạn, mệt mỏi, đau đớn. Lúc đó, mọi người gọi là “chạy giặc”. Tôi không biết ai là giặc mà đã khiến cho hàng ngàn gia đình phải bỏ nhà bỏ quê chạy tứ tán.
Ông ngoại tôi đạp xe chở đồ đạc đi trước. Cha tôi vác tôi trên vai, còn mẹ tôi nắm lấy lưng áo cha tôi. Gia đình ngoại tôi người thì bồng bế, người thì gồng gánh. Trong cái khói bụi mù mịt, mọi người cứ thế chạy dưới nắng nóng cháy da và tiếng bom đạn nổ rền khắp nơi.
Chuyện sống chết chỉ còn phó thác cho số phận. Bom cứ rơi, đạn cứ nổ. Người cứ chạy. Người chết, người bị thương, người la hét, người gào khóc, đau đớn. Có người gục xuống vì bom đạn, không còn vẹn nguyên. Có người gục xuống vì quá tuyệt vọng. Có người gục xuống vì đói khát, mệt lả.
Chạy được nửa ngày, chúng tôi bỗng nhìn thấy chiếc xe đạp của ông ngoại trong đống đổ nát bên vệ đường. Chiếc xe méo mó. Chúng tôi không thấy ông ngoại đâu cả. Chúng tôi không thể dừng lại để tìm. Chúng tôi phải tiếp tục chạy.
Ông ngoại tôi là một trí thức. Một mình ông đi làm nuôi cả gia đình chín người. Bà ngoại chỉ làm nông và chăm sóc vườn tược. Hôm đó là ngày cuối cùng chúng tôi gặp ông ngoại.
Chiến tranh thật sự quá tàn khốc. Không biết người ta bắn giết nhau để làm gì? Không biết người ta tìm kiếm điều gì khi gây ra những cái chết khổ đau và vô tội?
Mong rằng nước Việt sẽ không còn cuộc chiến nào nữa. Hy vọng nghiệp chướng của người Việt sẽ mau qua đi và không bao giờ trở lại!
Saigon, 20/06/2021
06 Apr 1972, Quang Tri City, South Vietnam — 4/6/1972-Quang Tri City, South Vietnam- Dead North Vietnamese soldiers are lined up beside road as refugees from Quang Tri City City flee from fighting, 4/5, five miles south of Quang Tri. — Image by © Bettmann/CORBIS 
